W dniu 15 listopada 2008 roku weszła w życie ustawa z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2008 r. Nr 199 poz. 1227).

Ustawa powyższa określa nowe zasady i tryb postępowania w sprawach:

• udostępniania informacji o środowisku i jego ochronie,
• ocen oddziaływania na środowisko i transgranicznego oddziaływania na środowisko,
• oraz udziału społeczeństwa w ochronie środowiska

wcześniej regulowanych ustawą z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U.z 2008r. Nr 25 poz.150, tekst jednolity, z późn.zm.). Określa także organy administracji właściwe w tych sprawach.
Ustawa wprowadza również szereg zmian o różnym charakterze w 16 uchwalonych wcześniej ustawach.

Konsekwencją nowych regulacji jest m.in. usunięcie z ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska rozdziałów dot. ocen oddziaływania na środowisko oraz udziału społeczeństwa w postępowaniach dotyczących ochrony środowiska.

Należy jednak zwrócić uwagę, iż przepis przejściowy pozwolił na zachowanie mocy wielu przepisów wykonawczych do ustawy Prawo ochrony środowiska do czasu wydania i wejścia w życie nowych przepisów wykonawczych do ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Odnosi się to zwłaszcza do rozporządzeń dot. udostępniania informacji o środowisku, ocen oddziaływania na środowisko, państwowego monitoringu środowiska, instalacji i urządzeń oraz aktów prawnych określających rodzaje przedsięwzięć mogące znacząco oddziaływać na środowisko. Okres przejściowy nie może być jednak dłuższy niż 24 miesiące od dnia wejścia w życie nowej ustawy.

Celem omawianych zmian ustawowych, w tym zmian procedur i zmian organizacji służb ochrony środowiska jest:

• usunięcie niezgodności polskiego prawa z prawem wspólnotowym,
• ujednolicenie, a przede wszystkim przyspieszenie procedur przygotowania wielkich inwestycji infrastrukturalnych - w szczególności dróg ekspresowych i autostrad.

Ustawa precyzuje kwestie udziału społeczeństwa w opracowywaniu dokumentów oraz przy podejmowaniu decyzji dot. środowiska i jego ochrony (w tym ocen oddziaływania na środowisko oraz pozwoleń zintegrowanych) stosownie do przepisów Konwencji z Aarhus oraz dyrektywy 2003/4/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 28 stycznia 2003r. w sprawie publicznego dostępu do informacji dotyczących środowiska, rozszerzając prawa społeczeństwa w odniesieniu do wcześniej obowiązującego stanu prawnego.

Nie mniej istotnym novum wynikającym z wejścia w życie ustawy jest rozszerzenie zakresu informacji, jakie powinny być obligatoryjnie udostępniane społeczeństwu. Znowelizowana została również lista dokumentów, o których informacje powinny znajdować się w publicznie dostępnych wykazach danych prowadzonych przez organy administracji.

Największą jednak zmianą wynikającą z ustawy jest powołanie do życia Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ) oraz 16 regionalnych dyrekcji ochrony środowiska.
Zadania i struktura Generalnej i regionalnych dyrekcji ochrony środowiska, szczegóły>>

Zgodnie z założeniami ustawodawcy powołanie GDOŚ, w powiązaniu z innymi zmianami proceduralnymi, powinno usprawnić prowadzenie postępowań administracyjnych związanych z ocenami oddziaływania na środowisko w procesie inwestycyjnym, skracając znacznie czas tych postępowań. Według szacunków Ministerstwa Środowiska czas trwania takich procedur podczas budowy drogi ekspresowej w obszarach Natura 2000, powinien skrócić się z 300 (obecnie) do 105 dni, wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia ze 180 do 60 dni, zaś decyzji o pozwoleniu na budowę lub zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej z 210 do 135 dni.
Oczekiwaniem wszystkich jest aby w konsekwencji wdrożenia ustawy nastąpiła poprawa efektywności wydatkowania środków przyznawanych z funduszy Unii Europejskiej na realizację inwestycji