Podstawy prawne ochrony środowiska w Polsce

Ochrona środowiska jest obecnie jednym z głównych zadań współczesnego społeczeństwa i państwa.

Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U.z 20Nr 78 poz.483 zm. Dz.U.z 20 Nr 200/2006 poz.1471/ jedną z podstawowych funkcji państwa polskiego jest zapewnienie ochrony środowiska, U podstaw realizacji tej i innych funkcji leży zasada zrównoważonego rozwoju – takiego rozwoju społeczno-gospodarczego, w którym następuje proces integrowania działań politycznych, gospodarczych i społecznych, z zachowaniem równowagi przyrodniczej oraz trwałości podstawowych procesów przyrodniczych, w celu zagwarantowania możliwości zaspokajania podstawowych potrzeb poszczególnych społeczności lub obywateli zarówno współczesnego pokolenia, jak i przyszłych pokoleń¹ (art. 5).

Na potrzeby ochrony środowiska Konstytucja pozwala na wprowadzanie pewnych – określonych ustawami - ograniczeń w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw (art. 31) oraz zobowiązuje władze publiczne² (art. 74):

• do prowadzenia polityki³ zapewniającej bezpieczeństwo ekologiczne współczesnemu i przyszłym pokoleniom,
• do ochrony środowiska,
• do wspierania działania obywateli na rzecz ochrony i poprawy stanu środowiska.

Daje również prawo każdemu - każdej osobie fizycznej i prawnej, niezależnie od narodowości czy kraju pochodzenia

• do informacji o stanie i ochronie środowiska.

Równocześnie Konstytucja zobowiązuje każdego (art. 86)

• do dbałości o stan środowiska,
• do ponoszenia odpowiedzialności za spowodowane przez siebie pogorszenie stanu środowiska.

Szczegółowe regulacje w powyższym zakresie określają ustawy i akty wykonawcze do ustaw⁴ . Uwzględniają one wymagania wynikające z dyrektyw Unii Europejskiej i konwencji międzynarodowych.

¹ Według definicji z art.3 pkt.50 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jednolity Dz.U.z 2008 r. Nr 25 poz.150)
² Dotyczy to wszystkich szczebli administracji rządowej i samorządowej oraz jednostek wykonujących zadania administracji zlecone, w zakresie swoich kompetencji.
³ Aktualna „Polityka ekologiczna Państwa w latach 2009—2012 z perspektywą do roku 2016” (przyjęty Uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 maja 2009 r. - M.P. z roku 2009 Nr 34 poz. 501)
⁴ Źródłami powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a także akty prawa miejscowego - na obszarze działania organów, które je ustanowiły. (w oparciu o art. 87 Konstytucji).

Podstawową ustawą w tym przedmiocie jest:

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. (tekst jednolity Dz.U. z 2008r. Nr 25, poz.150) wyjaśnienia do ustawy z uwzględnieniem zmian wprowadzonych ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo ochrony środowiska oraz niektórych innych ustaw

Obowiązujące akty wykonawcze wyjaśnienia do rozporządzeń

jednak z uwagi na szeroki zakres zagadnień szereg uregulowań znalazło się w wielu innych ustawach, jak np.:

Ustawa z dnia 27 lipca 2001r. o wprowadzeniu ustawy – Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. (tekst pierwotny Dz.U. z 2001 r. Nr 100, poz. 1085) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze wyjaśnienia do rozporządzeń
Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnieniu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. (tekst pierwotny Dz.U. 2008 nr 199 poz. 1227) wyjaśnienia do ustawy GDOŚ - wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie. (tekst pierwotny Dz.U. z 2007 Nr 75, poz.493) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 92, poz.880) wyjaśnienia do ustawy GDOŚ - wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach. (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 45, poz.435) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 03 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych. (tekst jednolity Dz.U. z 2004r. Nr 121, poz.1266) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (tekst pierwotny Dz.U. 2009 nr 130 poz. 1070)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o ochronie roślin (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 11, poz.94)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jednolity Dz.U. z 2003r. Nr 106, poz.1002)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 22 czerwca 2001 r. o organizmach genetycznie zmodyfikowanych (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 36, poz.233)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju (tekst pierwotny Dz.U. z 2001r. Nr 97, poz.1051)
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. - Prawo geologiczne i górnicze (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 228, poz.1947) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. Prawo atomowe (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 42, poz.276)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 39, poz.251) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze wyjaśnienia do rozporządzeń
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (tekst pierwotny Dz.U. z 2001r. Nr 63, poz.638) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 11 maja 2001 r. o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej i opłacie depozytowej (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 90, poz.607) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze wyjaśnienia do rozporządzeń
Ustawa z dnia 29 czerwca 2007 r. o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. (tekst pierwotny Dz.U. z 2007r. Nr 124, poz.859)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (tekst pierwotny Dz.U. z 2005r. Nr 180, poz.1495) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o bateriach i akumulatorach (tekst pierwotny Dz.U. z 2009r. Nr 79, poz.666)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (tekst pierwotny Dz.U. z 2005r. Nr 25, poz.202) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 10 lipca 2008 r. o odpadach wydobywczych (tekst pierwotny Dz.U. z 2008r. Nr 138, poz.865)
Ustawa z dnia 22 grudnia 2004 r. o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 281, poz.2784)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 18 września 2001 r. Kodeks morski (tekst pierwotny Dz.U. z 2001r. Nr 138, poz.1545)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 239, poz.2019) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 13 października 1995 r. Prawo łowieckie (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 127, poz.1066)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 19 lutego 2004 r. o rybołówstwie (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 62, poz.574)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o rolnictwie ekologicznym (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz.898)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o bezpieczeństwie żywności i żywienia (tekst pierwotny Dz.U. z 2006r. Nr 171, poz.1225)	Obowiązujące akty wykonawcze
art. 92 Ustawy z dnia 06 września 2001 r. o transporcie drogowym (tekst jednolity Dz.U. z 2007r. Nr 125, poz.874)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 18 kwietnia 1985 r. o rybactwie śródlądowym (tekst jednolity Dz.U. z 1999r. Nr 66, poz.750)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 123, poz.857)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu morza przez statki (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 99, poz.692)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 31 marca 2004 r. o klasyfikacji drewna surowego nieobrobionego (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 93, poz.886)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o leśnym materiale rozmnożeniowym (tekst pierwotny Dz.U. z 2001r. Nr 73, poz.761)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (tekst pierwotny Dz.U. z 2007, poz.147, poz.1033)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 19 czerwca 1997 r. o zakazie stosowania wyrobów zawierających azbest (tekst jednolity Dz.U. z 2004r. Nr 3 poz.20)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 11 stycznia 2001 r. o substancjach i preparatach chemicznych (tekst pierwotny Dz.U. z 2001r. Nr 11, poz.84)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych (tekst pierwotny Dz.U. z 2006 Nr 169 poz. 1199)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o substancjach zubożających warstwę ozonową (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 121, poz.1263)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 112 poz. 982) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (tekst jednolity Dz.U. z 2005r. Nr 236, poz.2008) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o krajowym systemie ekozarządzania i audytu (EMAS) (tekst pierwotny Dz.U. z 2004r. Nr 70 poz, poz.631)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (tekst pierwotny Dz.U. z 2003r. Nr 80, poz.717)	Obowiązujące akty wykonawcze
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jednolity Dz.U. z 2006r. Nr 156 poz.1118) wyjaśnienia do ustawy	Obowiązujące akty wykonawcze wyjaśnienia do rozporządzeń

Wszystkie powyższe odnośniki do wizytówek ustaw oraz listy rozporządzeń kierują do Internetowego Systemu Aktów Prawnych (ISAP) prowadzonego na stronach internetowych Sejmu RP. Znajdują się tam m.in. aktualne ujednolicone wersje ustaw oraz teksty rozporządzeń oraz zmian do tychże rozporządzeń. Zgodnie z instrukcją tego serwisu nie zezwala się na komercyjne używanie, kopiowanie i inne wykorzystywanie danych znajdujących się w bazie danych ISAP.

Na stronach Ministerstwa Środowiska można zapoznać się z aktualnym stanem prac legislacyjnych projektów aktów prawnych dotyczących Resortu Środowiska, treścią projektowanych ustaw i rozporządzeń oraz zasadami konsultacji projektów aktów prawnych. W serwisie zamieszczane są także wyjaśnienia do przepisów prawnych

Wyjaśnienia szeregu istotnych pojęć z zakresu prawa dotyczącego ochrony srodowiska, gospodarki odpadami i gospodarki wodnej również znaleźć w dziale Ekoportalu: Artykuły o środowisku